Website Logo
Website Logo
Banner 1
Prime
Shaping strong foundations for lasting success.
30 ตุลาคม 2569

หลักฐานที่เราเห็น...เชื่อถือได้แค่ไหน?

 

 

 

 

 

 

เมื่อผมลองไปเรียน Digital Forensics แล้วมองย้อนกลับมาที่งานตรวจสอบภายใน

 

อาทิตย์ที่แล้วผมลองไปเรียนมา ต้องบอกก่อนว่าเรื่องนี้ผมเพิ่งเริ่ม ยังไม่ค่อยรู้อะไร เนื้อหาส่วนใหญ่เป็นเรื่องการตรวจพิสูจน์พยานหลักฐานดิจิทัล การสืบสวน และการนำหลักฐานไปใช้ในกระบวนการทางกฎหมาย รายละเอียดทางเทคนิค คือถ้าจะจริงจัง ยังไงก็ต้องใช้ผู้เชี่ยวชาญ แต่ระหว่างเรียนมีเครื่องมือง่ายๆ อยู่ไม่กี่ตัวที่ผมคิดว่าเอามาใช้กับงานตรวจสอบภายในได้เลย มาตรฐานบอกว่าหลักฐานต้อง เพียงพอ เกี่ยวข้อง และ “เชื่อถือได้” พอหลักฐานเป็นไฟล์ดิจิทัล เราทำกันอย่างไร?

 

ตอนลง Fieldwork เราได้ทั้งรูปภาพตรวจรับสินค้า ภาพส่งมอบงานก่อสร้าง ภาพหน้าจออนุมัติ ไฟล์ PDF ใบเสร็จเบิกค่าใช้จ่าย ส่งมาทางอีเมลบ้าง LINE บ้าง ไฟล์จากระบบบริษัทบ้าง แล้วเรารู้ได้อย่างไรว่าไฟล์พวกนี้ไม่ถูกแก้ไข และมาจากแหล่งที่น่าเชื่อถือ ผมไม่ได้บอกว่าเราต้องพิสูจน์ทุกไฟล์แบบผู้เชี่ยวชาญ แค่ถ้ามีวิธีเช็กเบื้องต้นบ้าง ก็น่าจะช่วยได้ ซึ่งโดยปกติถ้าเราได้ ไฟล์จาก Software เราจะไปเปิดหน้าจอดูยอดซ้ำ คำนวณยอดรวมอีกครั้ง ดูวันที่ ดูว่ามีอะไรผิดสังเกตหรือไม่ แต่ถ้า Digital Forensics เบื้องต้นเค้าดูอะไรกัน

 

[Hash]: ลายนิ้วมือของไฟล์

  • ตัวแรกคือ “PowerShell” ที่มีอยู่ใน Windows อยู่แล้ว ใช้คำสั่ง Get-FileHash คำนวณค่า Hash แบบ SHA-256 ได้เลย ไม่ต้องลงโปรแกรมเพิ่ม
  • ค่า Hash เหมือนลายนิ้วมือของข้อมูลในไฟล์ เนื้อหาเปลี่ยนนิดเดียว ค่าก็เปลี่ยน ที่ผมเพิ่งรู้คือ ถ้าแค่เปลี่ยนชื่อไฟล์หรือย้ายไปเก็บอีกโฟลเดอร์ ค่ายังเหมือนเดิม เพราะข้อมูลข้างในไม่ได้เปลี่ยน แต่ถ้าเอาภาพไปย่อ ลดคุณภาพ หรือเซฟใหม่ Hash จะเปลี่ยนทันที ทั้งที่ตาเราดูแทบไม่ออกว่าต่างกัน ช่วยพิสูจน์ว่าไฟล์ที่ถูกนำไปใช้เป็นไฟล์เดียวกับที่เก็บรักษาไว้แต่แรก

สมมติได้ภาพตรวจรับสินค้ามาสองไฟล์ หน้าตาเหมือนกันแต่ขนาดไม่เท่ากัน ก็อย่าเพิ่งสรุปว่ามีคนแก้ เพราะการส่งภาพผ่าน LINE ในบางรูปแบบก็อาจทำให้ภาพถูกบีบอัดได้ Hash ตอบได้แค่ว่าไฟล์นี้ยังตรงกับไฟล์ที่เราเคยบันทึกค่าไว้หรือเปล่า ตอบไม่ได้ว่าภาพนั้นเป็นภาพจริงหรือไม่ ข้อนี้ผมว่าต้องระวังเพราะเข้าใจผิดกันง่าย

 

[Metadata]: รูปหนึ่งใบมีข้อมูลมากกว่าที่เห็น

  • ตัวที่สองคือ “ExifTool” ใช้ดู Metadata ในไฟล์ภาพ เช่น ถ่ายมาด้วยอุปกรณ์รุ่นไหน วันเวลาที่บันทึกไว้ในไฟล์ หรือผ่านโปรแกรมอะไรมาบ้าง

เวลาตรวจค่าใช้จ่ายพนักงานที่แนบรูปหลักฐานมา นอกจากดูรายการและยอดเงินแล้ว ลองเปิด Metadata ดูด้วยว่ามีอะไรขัดแย้งกับที่คนเบิกบอกมาไหม แต่ มันแก้ได้ ลบได้ และส่งผ่านบางแอปมันก็หายไปเอง ถ้าเจอชื่อโปรแกรมแต่งภาพ หรือไม่เจอข้อมูลกล้อง ก็ยังสรุปว่าปลอมไม่ได้ เครื่องมือแค่ทำให้เราสังเกตสิ่งที่ปกติมองไม่เห็น ส่วนจะอะไรยังไงต่อ ก็เป็นเรื่องของผู้ตรวจสอบต่อไป

 

[Forensically]

อีกตัวเป็นเว็บชื่อ “Forensically” (29a.ch/photo-forensics) มี Error Level Analysis (ELA) กับ Clone Detection ไว้ดูว่าภาพมีบริเวณที่บีบอัดไม่เหมือนส่วนอื่น หรือมีบางส่วนซ้ำกันผิดปกติหรือเปล่า น่าจะเหมาะกับงานที่ต้องดูภาพเป็นหลักฐานเยอะๆ แต่ก็อย่าเพิ่งเชื่อผลที่โปรแกรมแสดงขึ้นมาทั้งหมดนะครับ เพราะมันบอกได้แค่ว่าตรงไหนน่าสงสัย ไม่ได้แปลว่าภาพนั้นปลอมจริงๆ ถ้าเจออะไรที่ผิดปกติ ก็คงต้องตรวจสอบกับหลักฐานอื่นเพิ่มเติม หรือให้ผู้เชี่ยวชาญช่วยดูอีกที

 

อีกเรื่องที่ห้ามลืมคือข้อมูลลูกค้า ก่อนเอาภาพหรือเอกสารที่เป็นความลับไปอัปโหลดขึ้นเว็บภายนอก ต้องดูให้ชัดก่อนว่าเว็บนั้นจัดการข้อมูลอย่างไร และขัดกับข้อตกลงรักษาความลับหรือเปล่า

 

เรื่องนี้ทำให้ผมนึกถึงGIAS ในส่วนที่ว่าด้วยการรวบรวมและประเมินข้อมูลเพื่อสนับสนุนข้อสรุปของงานตรวจสอบ มาตรฐานไม่ได้บังคับให้ใช้ Digital Forensics แต่ผมมองว่าเป็นอีกทางที่ช่วยให้เราดูหลักฐานดิจิทัลได้รอบคอบขึ้น พูดตามตรง ตอนเรียนผมพยายามทำตามอาจารย์ตลอด แต่ก็ยัง "งง" อยู่ดี เพราะใช้ Tool หลายตัว ต้องอ่านค่า ต้องตั้งข้อสังเกตอีก ยิ่งเรียนยิ่งรู้ว่าต้องศึกษาอีกเยอะ แต่สิ่งที่ได้กลับมาคือมุมมองต่อข้อมูลที่ได้รับเปลี่ยนไป ที่ผ่านมาเรามักถามแค่ว่า "ข้อมูลในหลักฐานถูกต้อง ครบถ้วนไหม" วันนี้หลักฐานเกือบทั้งหมดเป็นดิจิทัล ผมว่าต้องถามเพิ่มอีกข้อว่า

 

"ตัวหลักฐานเองเชื่อได้แค่ไหน"

 

ผมเองก็คงต้องกลับไปศึกษาเพิ่มเติม และใช้เครื่องมือพวกนี้ให้มากขึ้น ใครเคยลองเอา Digital Forensics มาใช้กับงานตรวจสอบภายในบ้าง มาแลกเปลี่ยนกันได้นะครับ

 

 

 

สุธี ตาณวาณิชกุล
CEO of Signature Group
CIA, CPIAT, FAC, CAC-SME, C-DPO

 

https://www.facebook.com/share/p/16YuVMK8Ldd/

 

Signature Group Logo

324/ 8-10 หมู่บ้าน เวิร์ฟ เพชรเกษม 81 ถนนมาเจริญ
แขวงหนองค้างพลู เขตหนองแขม กรุงเทพฯ 10160

โทร. : 02-079-5499
อีเมล. : signature.info@iasignature.co.th
Facebook Instagram TikTok YouTube
เกี่ยวกับเรา
การเตรียมความพร้อมสู่ IPOการเตรียมความพร้อมเพื่อขอรับรอง CAC ผลงานของเรา บทความและความรู้ ข่าวสารและกิจกรรม ติดต่อเรา
บริการของเรา
งานด้านบริการตรวจสอบภายใน (Internal Audit Services) งานด้านบริการให้คำปรึกษา (Advisory Services) งานด้านบริการให้คำปรึกษาด้านเทคโนโลยีและดิจิทัล (Technology & Digital Advisory) งานด้านการฝึกอบรมภายในองค์กร (In-house Training)
นโยบายและข้อกฎหมาย
นโยบายความเป็นส่วนตัว สำหรับ ผู้สมัครงานและพนักงาน นโยบายความเป็นส่วนตัว สำหรับ คู่ค้า นโยบายต่อต้านทุจริตคอร์รัปชัน ประกาศอื่นๆ จากทางบริษัท เงื่อนไขอื่นๆ ในการใช้งานบริการ
© 2026 Signature Group | All Rights Reserved
ขอรับคำปรึกษา