บทความเกี่ยวข้อง
![IA NEXT 2026 | ก้าวสู่อนาคตของงานตรวจสอบภายใน เพื่อสร้างคุณค่าอย่างยั่งยืน [11.11.2026]](https://d2rqrtkkjz90lb.cloudfront.net/production/cms/article/2026/11/13/6af68ac987d8460dd0b5401a.png)
IA NEXT 2026 | ก้าวสู่อนาคตของงานตรวจสอบภายใน เพื่อสร้างคุณค่าอย่างยั่งยืน [11.11.2026]
อ่านเพิ่มเติม

เมื่อปีที่แล้ว ลูกน้องผมบางคน โดนระงับบัญชีธนาคารวุ่นวายมากๆ ตำรวจบ้าง ธนาคารบ้าง โยนกันไป สาเหตุบางส่วนคือระบบวิเคราะห์ AI ผิดพลาด “แต่ไม่มีใครรับผิดชอบ”
แล้วถ้าสมัยก่อนการทำบัญชี เกิดผลต่าง ไม่ลงตัว จะเป็นข้อสังเกตให้หาสาเหตุ จนบางครั้งไปพบกับปัญหาที่ใหญ่กว่า แต่หากการใช้ AI เพื่อช่วยในการทำบัญชี ปัญหานั้นหายไป โดยที่เราไม่ทันรู้ตัวด้วยซ้ำ แล้วข้อมูลที่เราใช้ มันถูกต้องหรือไม่ !!
ใบแจ้งหนี้ใบหนึ่งถูกส่งเข้าระบบการทำบัญชี AI ช่วย ถอดข้อความ วิเคราะห์ แจกแจง บันทึก ชื่อผู้ขาย จำนวนเงิน รายการสินค้า ถูกอ่านออกมาครบ รหัสบัญชีถูกเสนอให้ แล้วรายการก็ไปรออนุมัติ สะดวกรวดเร็ว ถ้าเป็นแต่ก่อนใช้คนทำ ทั้งหมดที่เขียนมา คงต้องใช้เวลาต่อรายการนานพอสมควรครับ แต่ถ้าเลขบัญชีธนาคาร AI อ่านและบันทึกผิด? หรือค่าใช้จ่ายถูกจัดประเภทไม่ถูกต้องแบบเดิมซ้ำๆไปอีกหลายร้อยรายการ กว่าจะมีคนเห็น ข้อมูลอาจเข้าบัญชีแยกประเภทไปแล้ว
เรื่องที่ต้องตั้งคำถามจึงอยู่ที่ตัวระบบ มากกว่าความสามารถของ AI ระบบสามารถรับมือกับความผิดพลาดได้แค่ไหน ความเร็ว ไม่ได้พิสูจน์ว่ารายการถูกต้อง
COSO “GENERATIVE AI” อธิบายว่า GenAI ตอบจากความน่าจะเป็น มีโอกาสตอบผิดอย่างมั่นใจ สิ่งที่ส่งออกมาจึงเป็นแค่ผลที่รอการตรวจ ยังถือเป็นข้อเท็จจริงไม่ได้ ความเสี่ยงของระบบก็ไม่ได้หยุดอยู่ที่ขั้นอ่านเอกสาร มันตามไปถึงการแปลงข้อมูล การจับคู่ผู้ขาย การเสนอรหัสบัญชี จนถึงตอนส่งต่อเข้าระบบอื่น ถ้าต้นทางผิดแล้วส่งต่อ ก็คือความเร็วในการกระจายความผิดพลาดไปด้วย
ก่อนเริ่มวางระบบ ควรตั้งวัตถุประสงค์ของการควบคุมให้ได้ก่อน เช่น ทุกรายการต้องย้อนกลับไปหาเอกสารต้นทางได้ จำนวนเงินกับผู้ขายต้องตรงหลักฐาน สิ่งผิดปกติต้องถูก “แยกออก” และต้องระบุตัวได้ว่าใครเป็นคนยอมรับรายการสุดท้าย พอตอบข้อนี้ได้ ก็ค่อยมาแบ่งงาน อะไรใช้วิธีการปกติอะไร AI ช่วย จุดไหนคนตัดสิน ใบแจ้งหนี้ใบเดียว แต่จุดควบคุมต้องมีหลายจุด เริ่มที่ต้นทาง เอกสารมาทางไหน เป็นของใคร ข้อมูลส่วนไหน “ห้ามหลุด“ ไปยัง AI ที่องค์กรไม่ได้อนุมัติ ระบบควรรู้ ผลลัพธ์ที่อ่านได้ต้องโยงกลับไปหาต้นฉบับได้ ส่วนเอกสารที่อ่านไม่ชัด หรือหน้าตาแบบที่ระบบไม่เคยเจอ ให้คนดูแยกต่างหาก
ถัดมาคือการแปลงข้อมูล ตรงนี้ต้องแยกให้ออกว่า "อ่านได้" กับ "ควรบันทึก" เป็นคนละเรื่อง ตัวเลขในใบแจ้งหนี้อาจถูกทุกหลัก แต่ผู้ขายจับคู่ผิดรายทางออกคือมีข้อมูลอ้างอิงที่อนุมัติแล้วไว้เทียบ เช่น ข้อมูลหลักผู้ขาย ผังบัญชี ใบสั่งซื้อ พร้อมกติกาว่าเมื่อข้อมูลขัดกัน ระบบ ”ต้องหยุด“ หรือ”โยนเข้าคิวข้อยกเว้น“ AI ไม่มีสิทธิเลือกคำตอบที่ดูเข้าท่าที่สุดเอาเอง
ขั้นบันทึกก็เหมือนกัน "AI เสนอ" กับ "ระบบยอมให้บันทึก" ต้องแยกกันชัด รายการทั่วไปที่ผ่านเงื่อนไขซึ่งทดสอบแล้ว ปล่อยอัตโนมัติได้ถ้าอยู่ในระดับความเสี่ยงที่กิจการรับได้ ส่วนรายการมูลค่าสูง ผู้ขายใหม่ ข้อมูลไม่ตรงกัน หรือเรื่องที่ต้องใช้ดุลยพินิจ ต้องมีคนตัดสิน
Human Oversight: คนต้องมีส่วนร่วม แต่ไม่ต้องเท่ากันทุกเรื่อง
human in the loop คงเคยได้ยินกันนะครัaบ แต่หลักการของ AI Governance มันมีมากกว่านั้น คนควรเข้ามามีส่วนร่วมแค่ไหนขึ้นกับความเสี่ยง มูลค่า ความซับซ้อน และดุลยพินิจที่งานนั้นต้องใช้ แบ่งได้ 4 ระดับ
ระดับไหนเหมาะ ให้ดูที่ Risk, Materiality และ Judgment ของรายการ อย่าเลือกเพียงเพราะ AI มันเร็วดี มันดูฉลาด
หลังกดบันทึก งานควบคุมยังไม่จบ
AI Governance จึงต้องลงมาถึงงานประจำวัน ฟังแล้วเหมือนเรื่องระดับนโยบายอย่างเดียว แต่ในงานบัญชี AI Governance จะมีความหมายก็ต่อเมื่อกลายเป็นความรับผิดชอบที่เกิดขึ้นจริงในแต่ละวัน ใครอนุญาตให้ใช้ AI กับข้อมูลอะไร ใครขีดขอบเขต ใครอนุมัติรายการ ใครคอยดูตอนผลลัพธ์เปลี่ยน เขียนไว้แค่ในเอกสารนโยบายยังไม่พอ บริษัทเล็กไม่ต้องเริ่มจากคณะทำงานหรือระบบซับซ้อน หาเจ้าของกระบวนการให้เจอ ไล่ดูว่างานไหนมี AI ช่วยอยู่จริง เลือกจุดที่ถ้าพลาดแล้วกระทบข้อมูลเยอะที่สุด จากนั้นค่อยวางจุดหยุด จุดตรวจ การส่งต่อ และหลักฐานให้พอดีกับความเสี่ยง
5 คำถาม ก่อนเปิดให้ AI เข้ากระบวนการบัญชี
จุดประสงค์ของคำถามพวกนี้คือให้การใช้ AI มีขอบเขตและมีคนรับผิดชอบ ระบบยิ่งเร็ว เรายิ่งต้องรู้ว่าความผิดพลาดจะถูกหยุดตรงไหน ก่อนข้อมูลขยะจะกลายเป็นข้อมูลที่ใช้ตัดสินใจในบริษัท ระบบบัญชีวางให้ดี เวลาผิดจะได้ไม่โทษแต่ AI แต่ไร้คนรับผิดชอบ
สุธี ตาณวาณิชกุล
CEO of Signature Group
CIA, CPIAT, FAC, CAC-SME, C-DPO
https://www.facebook.com/share/p/1JftKVnkot/