เมื่อกล่าวถึงการออกแบบหรือประเมินระบบควบคุมภายใน COSO Internal Control – Integrated Framework เป็นหนึ่งในกรอบแนวคิดที่องค์กร ผู้บริหาร ผู้ตรวจสอบภายใน และผู้ประกอบวิชาชีพด้านการกำกับดูแลนำมาใช้อ้างอิงอย่างแพร่หลาย กรอบ COSO ช่วยให้องค์กรพิจารณาระบบควบคุมภายในอย่างเป็นระบบ ตั้งแต่สภาพแวดล้อมการควบคุม การประเมินความเสี่ยง กิจกรรมการควบคุม สารสนเทศและการสื่อสาร ไปจนถึงการติดตามประเมินผล
อย่างไรก็ตาม การใช้ COSO ไม่ได้หมายถึงเพียงการตอบ Checklist ให้ครบถ้วน แต่ต้องพิจารณาว่าองค์ประกอบและหลักการที่เกี่ยวข้องได้รับการออกแบบ นำไปปฏิบัติ และทำงานร่วมกันอย่างเหมาะสมหรือไม่
บทความนี้จะอธิบาย COSO Internal Control Framework ตั้งแต่ความหมาย องค์ประกอบ 5 ด้าน หลักการ 17 ข้อ COSO Cube ความแตกต่างจาก COSO ERM ตลอดจนแนวทางนำไปประเมินระบบควบคุมภายในขององค์กร
COSO ย่อมาจาก Committee of Sponsoring Organizations of the Treadway Commission เป็นคณะกรรมการที่เกิดจากความร่วมมือขององค์กรวิชาชีพ 5 แห่งในสหรัฐอเมริกา ได้แก่ American Accounting Association (AAA), American Institute of Certified Public Accountants (AICPA), Financial Executives International (FEI), The Institute of Internal Auditors (IIA) และ Institute of Management Accountants (IMA)
COSO ก่อตั้งขึ้นในปี 1985 เพื่อสนับสนุน National Commission on Fraudulent Financial Reporting ซึ่งศึกษาเหตุปัจจัยที่นำไปสู่การรายงานทางการเงินอันเป็นการทุจริต และจัดทำข้อเสนอแนะให้แก่บริษัท ผู้สอบบัญชี หน่วยงานกำกับดูแล และสถาบันการศึกษา
ต่อมา COSO ได้พัฒนากรอบและแนวทางที่เกี่ยวข้องกับการควบคุมภายใน การบริหารความเสี่ยงองค์กร การป้องปรามการทุจริต และการกำกับดูแล โดยเผยแพร่ Internal Control – Integrated Framework ครั้งแรกในปี 1992 และปรับปรุงกรอบดังกล่าวในปี 2013
COSO Internal Control – Integrated Framework เป็นกรอบแนวคิดที่ช่วยให้องค์กรออกแบบ นำไปปฏิบัติ และประเมินระบบควบคุมภายใน เพื่อให้ความมั่นใจอย่างสมเหตุสมผลว่าองค์กรจะสามารถบรรลุวัตถุประสงค์ใน 3 ด้าน ได้แก่
1. Operations Objectives
วัตถุประสงค์ด้านประสิทธิผลและประสิทธิภาพของการดำเนินงาน รวมถึงการปกป้องทรัพย์สินขององค์กร
2. Reporting Objectives
วัตถุประสงค์ด้านความน่าเชื่อถือ ความทันเวลา และความโปร่งใสของข้อมูลและรายงาน ทั้งข้อมูลทางการเงินและข้อมูลที่ไม่ใช่ทางการเงิน
3. Compliance Objectives
วัตถุประสงค์ด้านการปฏิบัติตามกฎหมาย กฎระเบียบ และข้อกำหนดที่องค์กรอยู่ภายใต้
คำว่า “ความมั่นใจอย่างสมเหตุสมผล” หรือ Reasonable Assurance หมายความว่า ระบบควบคุมภายในไม่สามารถป้องกันหรือตรวจพบความผิดพลาดและการทุจริตได้ทุกกรณี เนื่องจากยังมีข้อจำกัด เช่น การสมรู้ร่วมคิด ความผิดพลาดของบุคลากร การใช้ดุลยพินิจ การแทรกแซงการควบคุมโดยฝ่ายบริหาร และข้อจำกัดด้านต้นทุนกับประโยชน์
1. Control Environment
Control Environment หรือสภาพแวดล้อมการควบคุม เป็นรากฐานขององค์ประกอบอื่นทั้งหมด ครอบคลุมค่านิยมด้านความซื่อตรงและจริยธรรม การกำกับดูแลของคณะกรรมการ โครงสร้างองค์กร สายการรายงาน อำนาจหน้าที่ ความรู้ความสามารถของบุคลากร และความรับผิดชอบต่อผลการปฏิบัติงาน
หากองค์กรมีนโยบายหรือกิจกรรมควบคุมที่ดี แต่ผู้นำองค์กรไม่ปฏิบัติตนเป็นแบบอย่างหรือไม่ให้ความสำคัญกับการควบคุม ระบบควบคุมภายในโดยรวมอาจไม่สามารถทำงานได้อย่างมีประสิทธิผล
2. Risk Assessment
Risk Assessment คือกระบวนการกำหนดวัตถุประสงค์ ระบุ วิเคราะห์ และประเมินความเสี่ยงที่อาจขัดขวางการบรรลุวัตถุประสงค์ รวมถึงการพิจารณาความเสี่ยงจากการทุจริตและการเปลี่ยนแปลงที่อาจมีผลต่อระบบควบคุมภายใน
การประเมินความเสี่ยงควรเชื่อมโยงกับวัตถุประสงค์ กระบวนการ ผู้รับผิดชอบ มาตรการควบคุมที่มีอยู่ และระดับความเสี่ยงที่เหลืออยู่หลังการควบคุม
3. Control Activities
Control Activities คือนโยบายและขั้นตอนที่ช่วยให้คำสั่งหรือแนวทางของฝ่ายบริหารถูกนำไปปฏิบัติ เพื่อลดความเสี่ยงให้อยู่ในระดับที่เหมาะสม
ตัวอย่างกิจกรรมควบคุม ได้แก่ การอนุมัติ การสอบทาน การกระทบยอด การแบ่งแยกหน้าที่ การควบคุมทรัพย์สิน การจำกัดสิทธิ์เข้าถึง และการควบคุมทั่วไปด้านเทคโนโลยี เช่น Access Management, Change Management และ IT Operations
4. Information and Communication
Information and Communication ครอบคลุมการจัดหาและใช้ข้อมูลที่เกี่ยวข้อง มีคุณภาพ ถูกต้อง ครบถ้วน และทันเวลา รวมถึงการสื่อสารข้อมูลที่จำเป็นทั้งภายในและภายนอกองค์กร
ข้อมูลที่ใช้สนับสนุนการควบคุมอาจมาจากระบบภายในหรือแหล่งข้อมูลภายนอก องค์กรจึงควรพิจารณาทั้งคุณภาพข้อมูล ผู้รับผิดชอบ ช่องทางการสื่อสาร และการส่งต่อข้อมูลไปยังบุคคลที่ต้องใช้ข้อมูลนั้น
5. Monitoring Activities
Monitoring Activities คือการติดตามและประเมินว่าองค์ประกอบของระบบควบคุมภายในยังคงได้รับการออกแบบและทำงานอย่างเหมาะสมหรือไม่ โดยอาจดำเนินการผ่านการติดตามอย่างต่อเนื่อง การประเมินแยกต่างหาก หรือทั้งสองรูปแบบร่วมกัน
เมื่อพบข้อบกพร่อง องค์กรควรประเมินระดับความสำคัญ สื่อสารต่อผู้รับผิดชอบ ผู้บริหาร หรือคณะกรรมการตามความเหมาะสม พร้อมกำหนดแผนแก้ไขและติดตามผลอย่างทันเวลา
COSO 2013 กำหนดหลักการรวม 17 ข้อ เพื่อทำให้การออกแบบและประเมินระบบควบคุมภายในชัดเจนและนำไปปฏิบัติได้จริง ดังนี้
Control Environment: หลักการ 1–5
1. องค์กรแสดงความมุ่งมั่นต่อความซื่อตรงและคุณค่าทางจริยธรรม
2. คณะกรรมการมีความเป็นอิสระจากฝ่ายบริหารและกำกับดูแลการพัฒนากับการดำเนินงานของระบบควบคุมภายใน
3. ฝ่ายบริหารกำหนดโครงสร้าง สายการรายงาน อำนาจ และความรับผิดชอบภายใต้การกำกับดูแลของคณะกรรมการ
4. องค์กรแสดงความมุ่งมั่นในการดึงดูด พัฒนา และรักษาบุคลากรที่มีความสามารถ
5. องค์กรกำหนดให้บุคลากรรับผิดชอบต่อหน้าที่ด้านการควบคุมภายใน
Risk Assessment: หลักการ 6–9
6. องค์กรกำหนดวัตถุประสงค์อย่างชัดเจนเพียงพอสำหรับการระบุและประเมินความเสี่ยง
7. องค์กรระบุและวิเคราะห์ความเสี่ยงต่อการบรรลุวัตถุประสงค์ทั่วทั้งองค์กร
8. องค์กรพิจารณาความเสี่ยงจากการทุจริตในการประเมินความเสี่ยง
9. องค์กรระบุและประเมินการเปลี่ยนแปลงที่อาจส่งผลอย่างมีนัยสำคัญต่อระบบควบคุมภายใน
Control Activities: หลักการ 10–12
10. องค์กรเลือกและพัฒนากิจกรรมควบคุมเพื่อลดความเสี่ยงให้อยู่ในระดับที่ยอมรับได้
11. องค์กรเลือกและพัฒนาการควบคุมทั่วไปด้านเทคโนโลยีเพื่อสนับสนุนการบรรลุวัตถุประสงค์
12. องค์กรนำกิจกรรมควบคุมไปปฏิบัติผ่านนโยบายและขั้นตอนที่เหมาะสม
Information and Communication: หลักการ 13–15
13. องค์กรจัดหาและใช้ข้อมูลที่เกี่ยวข้องและมีคุณภาพเพื่อสนับสนุนการควบคุมภายใน
14. องค์กรสื่อสารข้อมูลภายในที่จำเป็นต่อการสนับสนุนการควบคุมภายใน
15. องค์กรสื่อสารกับบุคคลภายนอกเกี่ยวกับเรื่องที่ส่งผลต่อการทำงานของระบบควบคุมภายใน
Monitoring Activities: หลักการ 16–17
16. องค์กรดำเนินการประเมินอย่างต่อเนื่องและ/หรือการประเมินแยกต่างหาก
17. องค์กรประเมินและสื่อสารข้อบกพร่องของการควบคุมภายในอย่างทันเวลา
การมีนโยบาย แบบฟอร์ม หรือกิจกรรมควบคุมจำนวนมากไม่ได้หมายความว่าระบบควบคุมภายในจะมีประสิทธิผลโดยอัตโนมัติ
การประเมินตาม COSO ควรพิจารณาว่า:
1. องค์ประกอบและหลักการที่เกี่ยวข้องมีอยู่จริง
2. องค์ประกอบและหลักการดังกล่าวทำงานตามที่ออกแบบไว้
3. องค์ประกอบทั้ง 5 ด้านทำงานร่วมกันอย่างบูรณาการ
4. ข้อบกพร่องที่พบไม่ได้ทำให้ระบบไม่สามารถให้ความมั่นใจอย่างสมเหตุสมผลต่อการบรรลุวัตถุประสงค์
5. ผลประเมินมีเอกสารและหลักฐานที่เพียงพอรองรับ
องค์กรจึงไม่ควรสรุปผลจากจำนวนคำตอบ “ใช่” หรือคะแนนร้อยละเพียงอย่างเดียว แต่ควรพิจารณาคุณภาพของหลักฐาน ความสอดคล้องของผลประเมิน และความสำคัญของข้อบกพร่องที่พบด้วย
|
ประเด็น |
COSO Internal Control 2013 |
COSO ERM 2017 |
|---|---|---|
|
จุดเน้น |
การออกแบบ ดำเนินการ และประเมินระบบควบคุมภายใน |
การบริหารความเสี่ยงให้เชื่อมโยงกับกลยุทธ์และผลการดำเนินงาน |
|
โครงสร้าง |
5 องค์ประกอบ 17 หลักการ |
5 องค์ประกอบ 20 หลักการ |
|
วัตถุประสงค์ |
Operations, Reporting และ Compliance |
การสร้าง รักษา และบรรลุคุณค่าผ่านกลยุทธ์กับการบริหารความเสี่ยง |
|
การใช้งานหลัก |
ประเมินกิจกรรมควบคุมและความมีประสิทธิผลของระบบควบคุมภายใน |
กำหนด Risk Governance, Risk Appetite, Risk Profile และการตอบสนองต่อความเสี่ยง |
|
ผู้ใช้หลัก |
คณะกรรมการ ผู้บริหาร เจ้าของกระบวนการ ผู้ตรวจสอบภายใน และผู้สอบบัญชี |
คณะกรรมการ ผู้บริหาร หน่วยงานบริหารความเสี่ยง และเจ้าของความเสี่ยง |
กรอบทั้งสองไม่ได้ใช้ทดแทนกัน COSO ERM ช่วยให้องค์กรเชื่อมโยงความเสี่ยงกับกลยุทธ์และผลการดำเนินงาน ขณะที่ COSO Internal Control ช่วยให้องค์กรออกแบบและประเมินกลไกควบคุมที่สนับสนุนการจัดการความเสี่ยงและการบรรลุวัตถุประสงค์
1. กำหนดวัตถุประสงค์และขอบเขตการประเมิน
ระบุหน่วยงาน กระบวนการ วัตถุประสงค์ และช่วงเวลาที่ต้องการประเมิน
2. ทำความเข้าใจองค์ประกอบ 5 ด้านและหลักการ 17 ข้อ
พิจารณาว่าหลักการใดเกี่ยวข้องกับวัตถุประสงค์และขอบเขตขององค์กร
3. ระบุการควบคุมที่มีอยู่
รวบรวมข้อมูลทั้ง Entity-level Controls, Process-level Controls และ Technology Controls
4. ประเมินการออกแบบการควบคุม
วิเคราะห์ว่าการควบคุมที่กำหนดไว้สามารถลดความเสี่ยงหรือสนับสนุนวัตถุประสงค์ได้อย่างเหมาะสมหรือไม่
5. ประเมินการนำไปปฏิบัติและประสิทธิผล
ตรวจสอบผ่านการสัมภาษณ์ Walkthrough เอกสาร หลักฐานในระบบ และการทดสอบตัวอย่างว่าการควบคุมทำงานจริงตามที่ออกแบบไว้หรือไม่
6. ระบุและประเมินข้อบกพร่อง
พิจารณาสาเหตุ ผลกระทบ ความสำคัญ และความสัมพันธ์กับองค์ประกอบหรือหลักการอื่น
7. จัดทำแผนปรับปรุง
กำหนดผู้รับผิดชอบ กิจกรรม ระยะเวลา หลักฐานที่ต้องจัดทำ และเกณฑ์ปิดประเด็น
8. รายงานและติดตามผล
สื่อสารผลต่อผู้บริหาร คณะกรรมการตรวจสอบ หรือคณะกรรมการตามความเหมาะสม และติดตามการแก้ไขอย่างต่อเนื่อง
สำนักงาน ก.ล.ต. แนะนำให้บริษัทจดทะเบียนใช้แบบประเมินเป็นแนวทางทบทวนระบบควบคุมภายในอย่างน้อยปีละครั้ง และให้คำตอบอิงการปฏิบัติจริง หากพบการควบคุมที่ไม่เพียงพอควรอธิบายเหตุผลและแนวทางแก้ไข
ผู้ตรวจสอบภายในสามารถใช้ COSO เป็นเกณฑ์หนึ่งในการประเมินความเพียงพอและประสิทธิผลของระบบควบคุมภายใน โดยพิจารณาทั้งการออกแบบ การนำไปปฏิบัติ การทำงานของกิจกรรมควบคุม และความเชื่อมโยงระหว่างองค์ประกอบกับหลักการที่เกี่ยวข้อง
อย่างไรก็ตาม ผู้ตรวจสอบภายในไม่ได้เป็นเจ้าของระบบควบคุมภายใน ความรับผิดชอบในการออกแบบ นำไปปฏิบัติ และรักษาระบบควบคุมภายในเป็นของคณะกรรมการ ฝ่ายบริหาร เจ้าของกระบวนการ และบุคลากรที่เกี่ยวข้อง
ส่วนผู้สอบบัญชีภายนอกจะทำความเข้าใจการควบคุมภายในที่เกี่ยวข้องกับการสอบบัญชี เพื่อระบุและประเมินความเสี่ยงจากการแสดงข้อมูลที่ขัดต่อข้อเท็จจริงอันเป็นสาระสำคัญ และออกแบบวิธีการสอบบัญชีที่เหมาะสม การทำความเข้าใจดังกล่าวไม่ได้หมายความว่าผู้สอบบัญชีแสดงความเห็นต่อประสิทธิผลของระบบควบคุมภายในทุกด้าน เว้นแต่ขอบเขตงานหรือข้อกำหนดที่เกี่ยวข้องกำหนดไว้เป็นการเฉพาะ
COSO Internal Control – Integrated Framework เป็นกรอบแนวคิดสำหรับออกแบบ นำไปปฏิบัติ และประเมินระบบควบคุมภายใน โดยประกอบด้วยวัตถุประสงค์ 3 ด้าน องค์ประกอบ 5 ด้าน และหลักการ 17 ข้อที่ต้องทำงานร่วมกันอย่างบูรณาการ
การประยุกต์ใช้ COSO อย่างมีประสิทธิผลไม่ได้วัดจากจำนวนเอกสาร คำตอบ “ใช่” หรือคะแนนประเมินเพียงอย่างเดียว แต่ต้องพิจารณาว่าการควบคุมได้รับการออกแบบอย่างเหมาะสม นำไปปฏิบัติจริง มีหลักฐานรองรับ และสามารถช่วยจัดการความเสี่ยงให้อยู่ในระดับที่องค์กรยอมรับได้หรือไม่
COSO ไม่สามารถรับประกันว่าจะป้องกันข้อผิดพลาดหรือการทุจริตได้ทุกกรณี แต่ช่วยให้องค์กรมีโครงสร้างในการประเมินและพัฒนาระบบควบคุมภายใน สนับสนุนความน่าเชื่อถือของข้อมูล การปฏิบัติตามข้อกำหนด และการบรรลุวัตถุประสงค์ขององค์กรอย่างเป็นระบบ
Signature Group สนับสนุนองค์กรในการประเมิน ออกแบบ และยกระดับระบบควบคุมภายในโดยใช้ COSO Internal Control Framework เป็นหนึ่งในกรอบอ้างอิงที่เหมาะสมกับวัตถุประสงค์และบริบทขององค์กร
ขอบเขตบริการอาจครอบคลุมการประเมินความเพียงพอของระบบควบคุมภายใน การวิเคราะห์ช่องว่าง การทบทวน Entity-level Controls และ Process-level Controls การประเมินการควบคุมด้านเทคโนโลยี การจัดทำแผนปรับปรุง และการติดตามผล รวมถึงการฝึกอบรมบุคลากรให้เข้าใจบทบาทและความรับผิดชอบด้านการควบคุมภายใน
การเลือกกรอบและขอบเขตการประเมินควรพิจารณาตามขนาด โครงสร้าง ความซับซ้อน ความเสี่ยง และข้อกำหนดที่องค์กรอยู่ภายใต้ ไม่ควรใช้ Checklist ชุดเดียวแทนการใช้ดุลยพินิจและการประเมินหลักฐานจริง
ติดต่อสอบถาม
บริษัท ไอเอ ซิกเนเจอร์ จำกัด
324/ 8-10 หมู่บ้าน เวิร์ฟ เพชรเกษม 81 ถนนมาเจริญ แขวงหนองค้างพลู เขตหนองแขม กรุงเทพฯ 10160
โทร. : 02-079-5499